In de tijd dat ik de hoofdredactionele scepter bij Kerk in de Stad zwaaide – nou ja, zwaaide, ik was een nederig dienaar van u allen – kwam wel eens de vraag op wat we aan moesten met Hervormingsdag. We hebben er als redactie ook wel eens aandacht aan besteed. Ds. Rob van Essen, destijds predikant in Utrecht-West, probeerde voor ons blad Luther na te doen door net als de grote hervormer ‘stellingen’ te poneren die ingingen op actuele vragen van de eigen tijd. De 95 haalde hij overigens niet. Hij kwam, meen ik, niet verder dan 58, niettemin een respectabel aantal.
In de meeste jaren gingen wij totaal aan Hervormingsdag voorbij. Dat mishaagde sommige lezers. We konden er altijd wel op rekenen dat er dan een brief binnenkwam van iemand die zijn treurmis uitsprak over dit bedenkelijke manco. Wel aandacht in dit blad voor allerlei flauwekul, maar niet voor de historische stap van de man Gods, die het licht dat in de Middeleeuwen verduisterd was geraakt, weer hoog op de standaard plaatste! Waar moest dat heen? Volgend jaar hopelijk wel een helder artikel over het geboorte-uur van de Reformatie!
Nu, in dit nummer wordt die wens in elk geval vervuld. Bas van der Vlies uit Maartensdijk neemt de honneurs waar. Op het moment dat ik deze column schrijf is zijn stuk mij onbekend, maar ongezien neem ik graag aan dat de briefschrijvers van destijds op hun wenken worden bediend. En dat is natuurlijk ook terecht, zeker nu Hervormingsdag op een zondag valt. Voor sommigen onder ons is het misschien wat dringen met pal erop Allerheiligen en Allerzielen, waar vaak ook – en misschien wel meer - de aandacht naar uitgaat, maar ‘Een vaste burcht’ of ander Lutherlied in de dienst van 31 oktober lijkt mij niet te misstaan.
In weerwil van onze redactionele passiviteit van destijds moet ik overigens zeggen van Maarten Luther te houden. Meer dan van Calvijn, die ik een tamelijk saaie man vind, alle pogingen om er in het Calvijnjaar iets van te maken ten spijt. Luther was een warmbloedig man. Een moedig man ook. Hij zal niet geweten hebben wat hij zich met zijn 95 stellingen op de hals haalde, maar zijn moed hield toch in elk geval in dat hij de officiële wereld van zijn tijd trotseerde. Hij ging de confrontatie aan. De beroemde woorden ‘Hier sta ik, ik kan niet anders’, naar men zegt uitgesproken op de rijksdag van Worms in 1521, onderstrepen dat. Luther is de man van het ‘over mijn lijk’. Van ‘tot hier toe en niet verder’. Van ‘het roer moet om’. Mijn man.
Het is bijna een halve eeuw geleden dat ik een 45-toerenplaatje kocht met daarop die rede op de Wormser rijksdag, voorgedragen door acteur Han Bentz van den Berg. Zouden de lutherse predikanten van Utrecht dat plaatje ook in hun bezit hebben? Vast niet, ze mogen het bij mij thuis komen afluisteren… Voor keizer en vorsten van het Heilige Roomse Rijk verdedigt Luther, die dan al door de paus in de ban is gedaan, in deze toespraak zijn geschriften. Hij kan en mag ze niet herroepen, want ook al ging hij tegen sommige personen feller te keer dan ‘christelijke aard en stand betaamt’, ook die geschriften dienden een heilige zaak, het evangelie. Op de jonge keizer Karel V doet hij een klemmend beroep om niet te zijn als de koningen van Israël, die ‘hun tijd het meest hebben verdorven door te pogen met o zo intelligente redeneringen hun koninkrijken te beschermen en te kalmeren’. Want dan zal Gods oordeel over het Duitse Rijk niet uitblijven.
Luthers toespraak eindigt op mijn 45-toerenplaatje met het Utrechts Motet Gezelschap onder leiding van Willem Mudde. Als de reformator toe komt aan het beroemde ‘Hier sta ik…’ begint het orgel te spelen, en Luther alias Bentz van den Berg is nauwelijks uitgesproken of we horen ‘Een vaste burcht is onze God’.
Een beetje kitsch is het wel. Het lijkt me niet dat in het bisschoppelijk paleis van Worms het Lutherlied heeft geklonken, laat staan zo fraai ten gehore is gebracht. Al was het maar omdat het van later dateert.
Daan van der Waals
| Maarten Luther |
| Klaroenstoot |
| Huwelijk van smaragd |
| Met Pasen in Rome |
| Zomerse gedachten |
| Een jaar ouder |
| Oase-stukjes |
| Samen delen |
| Goede zondag |
| Van Oost naar West |
| Een witte raaf |
| Kerken op Kanaleneiland |