Utrechter Eddy Lie kent u. Hij is een van de ‘huisdichters’ van Kerk in de Stad. Hij schrijft religieuze gedichten, vaak met een bijbels motief. Maar Eddy is ook en vooral iemand met ‘twee werelden in één ziel’, zoals een van zijn dichtbundels is getiteld. Hij is een Indische Nederlander. Hij verenigt twee verschillende, misschien zelfs tegengestelde, culturen: Oost en West. Hij groeide op in ‘ons Indië’, maar moest in 1957 met zijn moeder en stiefvader het land verlaten, net als zoveel anderen met een Nederlands paspoort. In het verre en vreemde Nederland moest het gezin het zien te rooien. Ze kwamen terecht in een contractpension in Almelo, daarna vonden ze een woning in Emmen. De 11-jarige Eddy deed zijn best om temidden van de stugge Drenten zijn plaats te vinden. Gelukkig was hij sterk. De sterkste van de school. En daar won hij respect mee. Ja, Eddy redde het wel, toen en later. Een leven van aanpassing volgde.
Eddy volgde allerlei studies en ontwikkelde zich tot beeldend kunstenaar, dichter en schrijver. En dat hielp hem terug te keren naar zijn ‘roots’. Zo ongeveer vanaf de jaren negentig werd hij zich meer en meer bewust van zijn Indische achtergrond. Hoe dat in zijn werk ging en welke gevoelens het in hem opriep, welke verhalen daarbij boven kwamen, dat heeft hij neergelegd in zijn autobiografische roman ‘De aanpassing’, die in mei van dit jaar verscheen. Het is een levendig, beeldend en gevoelig geschreven, ook aangrijpende roman, waarin toen en nu, daar en hier elkaar afwisselen.
Eddy schrijft niet alleen, hij treedt ook regelmatig op met Indische programma’s. In bibliotheken, zorgcentra, scholen bijvoorbeeld. Ook voor de radio was hij te horen, en in het Spoorwegmuseum op ‘Pasar Perron’. Bij die gelegenheden leest hij voor uit zijn werk en zingt hij samen zijn gitarist krontjongliedjes. Afgelopen zondag deed hij dat ook op de grote manifestatie die de Utrechtse centrale bibliotheek belegde onder de titel ‘Indië voorbij’. Dit naar aanleiding van de actie Nederland Leest, die dit jaar in het teken staat van Oeroeg, de novelle waarmee schrijfster Hella Haasse in 1948 debuteerde. Massaal worden we gezet aan het (her?)lezen van dit juweeltje. Indië, tempo doeloe en wat erop volgde staat deze maand in de schijnwerpers. En daarmee ook Eddy’s werk. Niet toevallig werd hem bij de start van de actiemaand op 23 oktober het eerste cadeauexemplaar van Oeroeg overhandigd in de Overvechtse bibliotheek.
In het theehuis van de Domkerk praat ik met Eddy door over zijn roman, over de werelden van Oost en West en zijn levensgeschiedenis. Dat je als Indische jongen, opgegroeid onder de tropenzon temidden van een grootse en betoverende natuur, moeilijk kunt aarden in ons ‘land van mest en mist’, kan ik begrijpen. Wat een contrast tussen dat mysterieuze rijk van Insulinde in een gordel van smaragd en onze polders, vaarten en sloten, koude winters, netjes aangeharkte tuinen, rijtjeshuizen waar de passant zo naar binnen kijkt. Maar het gaat om meer. Er is een wezenlijk verschil van denken, en daarmee van doen. De oosterse mens, zegt Eddy, zoekt harmonie met de wereld, de medemens en de natuur. Het denken is gericht op synthese. Je verlangt er naar verbonden te zijn met alles en iedereen. Die gevoelswereld wordt in de roman trefzeker getekend. In het Westen heerst volgens hem een ‘scheidingsdenken’. De Griekse filosofie is daar debet aan. We denken in tegenstellingen. Iets is waar of niet waar. We streven naar het absolute. We willen alles begrijpen en daarmee beheersen. Onze geest is rationalistisch en logisch. We zijn bovendien op het ik ingesteld. Indische mensen denken vanuit het wij. Daarom is de familie in het Indische leven zo belangrijk. Eigenlijk is niets zo belangrijk als dat.
Maar hoezeer Oost en West ook tegenover elkaar staan, hoe innerlijk verscheurd, hoe heen en weer geslingerd Eddy Lie zich ook voelt, uiteindelijk gaan die werelden toch samen. Samen in één persoon. Die aan het slot van de roman ook nog eens heel mooie bladzijden wijdt aan de stad Utrecht waar hij zich thuis voelt, zoals hij zich ooit thuis voelde in Bandoeng.
‘De aanpassing’ is te bestellen via http://eddy.aloen-aloen.nl en is ook in de boekhandel, waaronder de Domboekwinkel, verkrijgbaar.
(Kerk in de Stad, november 2009)
| Maarten Luther |
| Klaroenstoot |
| Huwelijk van smaragd |
| Met Pasen in Rome |
| Zomerse gedachten |
| Een jaar ouder |
| Oase-stukjes |
| Samen delen |
| Goede zondag |
| Van Oost naar West |
| Een witte raaf |
| Kerken op Kanaleneiland |